اعراف است زيرا ملاحظهء آيات ما قبل نشان ميدهد كه گفتار اهل اعراف بعد از استقرار اهل بهشت در بهشت و اهل دوزخ در دوزخ است مثلا در آن آيات چنين آمده : * ( « وَنادى أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ . . . » ) * ولى گفته‌اند : دو جملهء * ( « لَمْ يَدْخُلُوها وَهُمْ يَطْمَعُونَ » ) * حال است از * ( « أَصْحابَ الْجَنَّةِ » ) * . و اين حق است زير در آيهء 49 ميخوانيم : * ( « ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ » ) * آيه صريح است كه هنوز داخل نشده‌اند در اين صورت آيهء * ( « وَنادى أَصْحابُ الْجَنَّةِ . . . » ) * كه گذشت مطلب مستقلى است كه ترتيب وقوعى با آيات بعدى ندارد . 3 - مردان اعراف چون متوجّه اهل آتش شوند گويند : * ( « رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ » ) * ايضا انها بعده‌اى از بدكاران كه با علائم آنها را ميشناسند ميگويند : جمع مال و غيره و تكبر از بندگى حق شما را كفايت نكرد و از عذاب رها ننمود ، آيا اينان ( اشاره بمؤمنين ) آنهايند كه قسم خورديد خدا رحمتى بايشان نميرساند ( اى مؤمنان ) داخل بهشت شويد براى شما ديگر خوفى و اندوهى نيست . ظاهر * ( « ادْخُلُوا الْجَنَّةَ . . . » ) * آنست كه اهل اعراف باهل بهشت دستور ميدهند كه : داخل بهشت شويد بعضى در آن « قيل » يا « يقول اللَّه » يا « يقول الملائكة » مقدّر كرده‌اند ولى همه بر خلاف ظاهر است . با ملاحظهء آنچه گفته شد : پر روشن است كه اهل اعراف مردان ممتازى هستند از قبيل انبياء ، اوصياء ، ائمه ، صديقين و اشهاد . زيرا آنها همه را با علامت ميشناسند و در آن روز حق سخن گفتن دارند ، باهل بهشت فرمان دخول ميدهند ، آنها را برخ اهل جهنّم ميكشند ، اهل بهشت را سلام ميگويند . با آنكه در آن روز كسى حق سخن گفتن ندارد جز